شرح خبر

وجوهی از فرهنگ معنوی جزیره قشم

برگی از کتاب جزیره قشم صدف ناشکافته خلیج فارس

وجوهی از فرهنگ معنوی جزیره قشم

درباره زبان مردم جزیره قشم و گویشهای رایج در میان گروه های نژادی ، قومی پراکنده در شهرها و روستاهای جزیره و زبان گروه اجتماعی و شغلی در بنادر قشم هنوز پژوهش علمی مردم شناسی زبان یا جامعه شناسی زبان انجام نگرفته است ، سخن در ویژگیهای زبان و گویش ها جزیره نشینان قشم و به دست آوردن تنوع گونه های زبانی ، گویشی و گویش های قومی تنها پس از پژوهش های میدانی مردم شناسی زبان یا تحقیقات زبان شناسی اجتماعی میسور خواهد بود . مقدمتا ، بنابر آنچه تاکنون گفته یا نوشته اند و بر اساس دو بار بازدید در جزیره و پرس و جوهایی که جسته و گریخته از مردم شهر قشم و برخی از آبادیهای دیگر کرده ام میتوان اطلاعاتی کلی درباره زبان این مردم به دست آورد.

گروه بومی جزیره نشین به زبانی سخن میگویند که در منطقه به زبان " جزیرتی " معروف است ، زبان جزیرتی زبانی است آمیخته و دارای واژگانی برگرفته از زبان ها و گویش های ایرانی به ویژه گویش فارسی لار و گویش فارسی بندری در میناب و بندرعباس و گویش های عربی و برخی واژه های افریقایی ، زنگباری ، حبشی ، هندی ، انگلیسی و پرتغالی ، گروه غیر بومی جامعه جزیره نشین هم که بیشتر از مهاجران سواحل و بنادر ایران هستند و در میان مردم بومی جزیره به ایرانی معروف اند به گویشی از دسته گویش های ایرانی جنوب سخن میگویند ، این گروه غیربومی با زبان جزیرتی آشنایی دارند و با این زبان با مردم بومی ارتباط برقرار میکنند.

مردم بومی شهر قشم و بندرهای بزرگی چون درگهان و لافت که بیشتر با مردم میناب و بندرعباس و پل در تماس و ارتباط بوده اند ، زبانشان بیش از زبان مردم بومی نقاط دیگر جزیره با گویش مردم این جاها آمیخته است ، بیشتر مردم جزیره به خصوص مردم شهر قشم و بنادر شمالی جزیره زبان فارسی را میدانند و با آن صحبت میکنند. مردم بنادر دیگر قشم به خصوص بنادر بخش جنوبی جزیره که به سرزمین های عربی و آفریقایی و هند بیشتر رفت و آمد میکنند و با مردمان این سرزمین ها تماس و مراوده دارند ، زبانشان بیشتر با زبان عربی و آفریقایی وهندی آمیخته و از این زبانها واژگان زیادی وام گرفته اند.

بنابر یافته های سرشماری سال 1375 نزدیک به 99.8 درصد مردم جزیره قشم از جمعیت مسلمان و 2 درصد مردم از جمعیت کلیمی و زرتشت هستند ، بیشتر مسلمانان سنی و شافعی مذهب و شمار اندکی از آنان شیعه مذهب اند. بیشتر شیعیان در شهر قشم و بندرهای بزرگ جزیره مانند درگهان و لافت ساکن هستند ، شمار بزرگی از شیعیان جامعه را غیربومی ها و از گروه مهاجران تشکیل میدهند. شیعیان شهر قشم بیشترشان از فین بندرعباس آمده اند.

مردم جزیره سخت پای بند مذهب و اجرای احکام و فرایض دینی هستند ، مراسم دینی و مربوط به سوگ ها و جشن های مذهبی مانند مراسم رحلت پیامبر اسلام و دو عید مهم قربان و فطر را در مسجد برگزار میکنند ، عید قربان را عید گپ یعنی عید بزرگ مینامند. رمضان ماه روزه و عبادت در مسجد است ، بیشتر مردم جزیره روستایی و شهری و صیاد و ملوان و زارع و دامدار و کاسب ماه رمضان روزه میگیرند ، و برای عبادت و نیایش جمعی به مسجد محله یا روستا و شهر خود میروند و ساعات زیادی از شبانه روز را گردهم در فضای روحانی مسجد به نماز و دعا و گفتگو باهم میگذرانند.

سال قمری و ماه های آن در فرهنگ جزیره نشینان به خصوص فرهنگ مذهبی نقش و اهمیت زیادی دارد ، مردم زمان و تاریخ گذران زندگی و رویدادهای مذهبی و فعالیتهای معیشتی را با ماه های قمری نگه میدارند. در کنار تقویم قمری کشاورزان و صیادان و بازاریان تقویم بومی محلی ویژه ایی دارند که زمان را با آن نگه میدارند.

 

( از کتاب جزیره قشم صدف ناشکافته خلیج فارس ، علی بلوک باشی )